Un novo exemplo de arquitectura prerrománica en Galicia. A ábsida de San Remixio de Liber (Becerreá)

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.577

Palabras clave:

Arco de Ferradura, Bóveda de Ferradura, Igrexas altomedievais, Ménsula, Século X, Arco de Herradura, Bóveda de Herradura, Iglesias altomedievales, Siglo X

Resumen


La pequeña iglesia rural de San Remixio de Liber (Becerreá) apenas ha sido objeto de estudio hasta el momento. Su ábside, la parte considerada más antigua, ha venido siendo datada en época románica, mientras el resto de la construcción simplemente fue ignorada. El objetivo de este trabajo es estudiar este edificio desde la perspectiva de la historia del arte, revisando la bibliografía previa, analizando la documentación histórica conservada y usando el método comparativo para revisar su datación y su adscripción artística. El estudio concluye que el ábside muestra unos rasgos que permiten considerarlo una construcción prerrománica, más concretamente del siglo X, relacionada con la muy próxima Santo André das Nogais y la no demasiado lejana San Salvador de Samos. También se investiga la antigüedad de su extraña y poco frecuente advocación, para concluir que se debe a una innovación de la Edad Moderna.

[gl] A pequena igrexa rural de San Remixio de Liber (Becerreá) apenas ten sido obxecto de estudo ata o momento. A súa ábsida, a parte considerada máis antiga, viña sendo datada na época románica, mentres o resto da construción simplemente era ignorada. O obxectivo deste traballo é estudar este edificio desde a perspectiva da historia da arte, revisando a bibliografía previa, analizando a documentación histórica conservada e usando o método comparativo, para revisar a súa datación e adscrición artística. O estudo conclúe que a ábsida amosa uns trazos que permiten considerala unha construción prerrománica, máis concretamente do século X, relacionada coa moi próxima Santo André das Nogais e a non moi afastada San Salvador de Samos. Tamén se investiga a antigüidade da súa estraña e pouco frecuente advocación, para concluír que se debe a unha innovación da Idade Moderna.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Citas

Arias Páramo, Lorenzo, Prerrománico asturiano. El arte de la monarquía asturiana. Gijón, Ediciones Trea, 1993.

Blanco Rotea, Rebeca, “Análisis de la iglesia parroquial de Santa María de Castro (Cervantes)”, Cuadernos de Estudios Gallegos, 52, 118 (2005), páxs. 9-38.

Bonet Correa, Antonio, Imagen del arte pre-románico asturiano, Barcelona, Ediciones Polígrafa, 1980.

Bueno Rocha, José, y Caballero Zoreda, Luis, “De nuevo a propósito de la basílica de Recópolis”, Archivo español de arqueología, 62, 159-160 (1989), páxs. 283-291.

Cabarcos Fernández, Ignacio, “Ménsulas e canzorros medievais no Museo Provincial de Lugo”, Boletín do Museo Provincial de Lugo, 13 (2006-2008), páxs. 235-252.

Cabarcos Fernández, Ignacio, “A pervivencia da vía romana XIX na Idade Media e a vertebración da Terra de Cervantes”, Lucensia, 64 (2022), páxs. 171-194.

Castiñeiras López, Javier, Reforma y tradición en el Románico gallego. Los ejemplos de Rebordáns y Mondoñedo, León, Universidad de León; Instituto de Estudios Medievales, 2020.

Cavero Domínguez, Gregoria, Colección documental del monasterio de San Esteban de Nogales (1149-1498), León, Centro de Estudios e Investigación “San Isidoro”; Caja España de Inversiones; Archivo Histórico Diocesano, 2001 (Colección Fuentes y Estudios de Historia Leonesa, 91).

Chao Castro, David, “San Xes de Francelos”, Cadernos de Ribadavia, 6, 4 (2004), páxs. 5-22.

Colombás, García María, El Monasterio de Santa María de Sobrado, León, Editorial Everest, 1992.

Delgado Gómez, Jaime, El románico de Lugo y su provincia, tomo 6, A Coruña, Edinosa, 2006.

D’Emilio, James, “Los documentos medievales como fuentes para el estudio de las parroquias e iglesias gallegas: el distrito de Monte de Meda (Lugo)”, Cuadernos de Estudios Gallegos, 43, 108 (1996), páxs. 37-95.

Fernández Cid, Miguel (com.), Gallaecia Petrea. Natureza, traballo, arte, Santiago de Compostela, Consellería de Cultura da Xunta de Galicia, 2012.

Fernández de Viana y Vieites, José Ignacio, Colección diplomática do mosteiro de San Pedro de Vilanova de Dozón, Santiago de Compostela, Consello da Cultura Galega, 2009.

Franco Grande, Xosé Luís, Diccionario Galego-Castelán, Vigo, Editorial Galaxia, 1968.

Grupo Marcelo Macías y Museo Arqueolóxico de Ourense, “Xacemento capela de San Verísimo”, en Catalogación do patrimonio cultural da Alta Limia, Fundación Barrié; Xunta de Galicia [Catálogo en liña], dispoñible en <http://www.altalimia.org/ficha_inmoble.php?id=020112> [Consulta: 23/01/2024].

Gutiérrez Lloret, Sonia; Lefebvre, Bastien, y Moret, Pierre, “La iglesia altomedieval de la Silla del Papa (Tarifa, Cádiz)”, en Laurent Brassous y Séverine Lemaître (coords.), La ciudad antigua de Baelo, cien años después de Pierre Paris, 2017 (Mélanges de la Casa de Velázquez, nouvelle série, 47), páxs. 201-214.

López Carreira, Anselmo, Arte e escritura na Galicia medieval. Séculos VI-X, Vigo, Editorial Xerais, 2019.

López Ferreiro, Antonio, Historia de la Santa A. M. Iglesia de Santiago de Compostela, tomo II, Santiago de Compostela, Seminario Conciliar Central de Santiago, 1899.

Lorenzo Fernández, Joaquín, “La iglesia prerrománica de Santa María de Mixós”, Boletín Avriense, 1 (1971), páxs. 75-110.

Lucas Álvarez, Manuel, El Tumbo de San Julián de Samos (Siglos VIII-XII), Santiago de Compostela, Obra Social Caixa Galicia, 1986.

Méndez Pérez, José; Otero Piñeyro Maseda, Pablo S., y Romaní Martínez, Miguel, El monasterio de San Salvador de Chantada (siglos XI–XVI). Historia y documentos, Santiago de Compostela, Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento, CSIC, 2016 (Anejos de Cuadernos de Estudios Gallegos, 40).

Núñez Rodríguez, Manuel, Historia da Arquitectura Galega. Arquitectura Prerrománica, Madrid, Colegio Oficial de Arquitectos de Galicia, 1978.

Olmo Enciso, Lauro, “Arquitectura religiosa y organización litúrgica en época visigoda: la Basílica de Recópolis”, Archivo español de arqueología, 61, 157-158 (1988), páxs. 157-178.

Pallares Méndez, Mª. del Carmen, El monasterio de Sobrado: un ejemplo de protagonismo monástico en la Galicia medieval, A Coruña, Deputación Provincial da Coruña, 1979.

Pallares Méndez, Mª. del Carmen, Ilduara, una aristócrata del siglo X, Sada, Seminario de Estudos Galegos; Edicións do Castro, 1998.

Pérez Valiño, Amalia, “Liber”, en José María Pérez González (dir.) e José Carlos Valle Pérez (coord.), Enciclopedia del Románico. Lugo, Aguilar de Campoo, Fundación Santa María la Real, 2018, páxs. 685-686.

Portela Silva, María José, Documentos da Catedral de Lugo. Século XIV, vol. 2, Santiago de Compostela, Consello da Cultura Galega, 2007.

Rey Caíña, José Ángel, Colección diplomática de Ferreira de Pallares, tese doutoral inédita, Granada, Universidad de Granada, 1985.

Riesco Chueca, Pilar, El Pasionario Hispánico, Sevilla, Universidad de Sevilla, 1995.

Rivas Fernández, Xoán Carlos, “Algunas consideraciones sobre el prerrománico gallego y sus arcos de herradura geminados”, Boletín Avriense, 1 (1971), páxs. 61-126.

Rivas Fernández, Xoán Carlos, “Vestigios prerrománicos de algunos olvidados monasterios y eremitorios orensanos”, Boletín Avriense, 11 (1981), páxs. 49-100.

Sánchez Pagín, José M., “El conde don Rodrigo Álvarez de Sarria, fundador de la orden militar de Monte Gaudio”, Compostellanum, 27, 3-4 (1982), páxs. 373-398.

Sánchez Pardo, José Carlos; Blanco Rotea, Rebeca, y Sanjurjo Sánchez, Jorge, “Tres arquitecturas altomedievales orensanas: Santa Eufemia de Ambía, San Xés de Francelos y San Martiño de Pazó”, Arqueología de la Arquitectura [revista electrónica], 14 (2017) [Consulta: 10/11/2023].

Sánchez-Pardo, José Carlos; Blanco-Rotea, Rebeca; Sanjurjo-Sánchez, Jorge, y González-García, Antonio César, “Cronotipología y datación absoluta de iglesias altomedievales en Galicia. Primeros resultados del proyecto EMCHAHE”, Hortus Artium Medievalium, 24 (2018), páxs. 90-104.

Sánchez-Pardo, José Carlos, y Blanco-Rotea, Rebeca, “Santo Tomé de Tórdea (Castroverde, Lugo). Análisis arqueológico de una iglesia de origen altomedieval”, Gallaecia. Revista de arqueoloxía e antigüidade, 37 (2018), páxs. 103-126.

Valiña Sampedro, Elías, “Liber. Becerreá”, en Elías Valiña Sampedro, Inventario Artístico de Lugo y su provincia, vol. 3, Madrid, Ministerio de Cultura, 1960, páxs. 396-398.

Valiña Sampedro, Elías, “Nogales (San Andrés)”, en Elías Valiña Sampedro, Inventario Artístico de Lugo y su provincia, vol. 4, Madrid, Ministerio de Cultura, 1976, páxs. 368-372.

Vaquero Díaz, Mª. Beatriz, y Pérez Rodríguez, Francisco Javier, Colección documental del Archivo de la catedral de Ourense, vol. 1 (888-1230), León, Centro de Estudios e Investigación “San Isidoro”; Caja España de Inversiones; Archivo Histórico Diocesano, 2010 (Colección Fuentes y Estudios de Historia Leonesa, 131).

Yzquierdo Perrín, Ramón, Galicia. Arte, Tomo 10: Arte Medieval I, A Coruña, Hércules de Ediciones, 1993 (Proyecto editorial Galicia, dirixido por Francisco Rodríguez Iglesias).

Yzquierdo Perrín, Ramón, “Ménsula prerrománica de rollos verticales”, en José Manuel García Iglesias (dir.) e M. Calvo Domínguez (coord.), La Ribeira Sacra, esencia de espiritualidad de Galicia, Santiago de Compostela, S.A. de Xestión do Plan Xacobeo, 2004, páxs. 354-355.

Descargas

Publicado

2025-12-30

Cómo citar

Cabarcos Fernández, I. (2025). Un novo exemplo de arquitectura prerrománica en Galicia. A ábsida de San Remixio de Liber (Becerreá). Cuadernos De Estudios Gallegos, 72(138), 577. https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.577

Número

Sección

Artículos