The new peripatetics: trekking and science in restoration Galicia

Authors

DOI:

https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.588

Keywords:

Trekking, Ferrol, Archeology, Science, Journalism, San Andrés de Teixido

Abstract


A curious manuscript by Santiago de la Iglesia (1851-1931) invites to outline the emergence of hiking among the intellectuals of Galicia, illuminating its multiple repercussions. They are quick notes of a trip to San Andrés de Teixido from August 2 to 9, 1897, completed with drawings and a photograph, which refer to a passion between the playful and the scientific that was triumphant in 18th-century Europe. The personality of the traveler, his youthful experiences as a student of a normalista teacher à la page, the social and cultural framework that supported him, the advances in the prehistoric arcana, the achievements and disappointments of that selfless devotion, the dissemination of new knowledge thanks to the press, define a didactic project aimed at extending knowledge of Galicia, a collective work carried out by individuals that State and Academy ignored.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Alonso Montero, Xesús, Alfredo de la Iglesia. O intelectual, o educador e o autor do primeiro manual de Literatura Galega para escolares de Instituto (1919), A Coruña, Real Academia Galega, 2018.

Barros, Carlos, “Mitos de la historiografía galleguista”, Manuscrits, 12 (1994), págs. 245-266.

Bello Diéguez, José María, “A arqueoloxía na Coruña: cara ós tempos de Nós”, en Xulio Rodríguez González, Avelino Rodríguez González y Antonio de la Peña Santos (coords.), Arqueoloxía do noroeste peninsular en tempos de Nós, Ourense, Xunta de Galicia, 2020.

Bru Sanclement, Juan, “Alpinismo y excursionismo”, Revista Gallega, 5, 209 (12-03-1899), pág. 4.

Bruhmel, Jorge (pseudónimo de Arias Miranda, Joaquín), “Cuatro días en Caabeiro”, El Correo Gallego, XXVI, 8858 (27-07-1904), págs. 2-3; 8861 (30-07-1904), pág. 1; 8866 (04-08-1904), pág. 1.

Bruhmel, Jorge, “Paisajes Gallegos”, El Correo Gallego, XXVI, 8949 (11-11-1904), pág. 1.

Candelas-Colodrón, César, “Don Santiago de la Iglesia y el descubrimiento del yacimiento arqueológico de As Pontes”,

Cuadernos de Estudios Gallegos, 67, 133 (2020), págs. 287-317.

Chichito, “La expedición a Buzarelos”, Gaceta de Galicia, XIX, núm. 148 (07-07-1890), pág. 1.

Comerma Batalla, Andrés Avelino, “El castillo feudal de Moeche”, en Nicolás Fort y Roldán (ed.), Anuario ferrolano para 1903, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1902, págs. 50-56.

Diario de la Marina, XLIV, núm. 1341 (02-08-1912), pág. 1.

El Correo Gallego, año XLV, núm. 15920 (03-09-1922), pág. 1.

El Correo Gallego, año XLV, núm. 15928 (13-09-1922), pág. 2.

El Ideal Gallego, VIII, núm. 2117 (18-10-1924), pág. 5.

El Lucense, XIII, núm. 3567 (14-10-1896), pág. 2.

El Progreso, diario liberal, V, núm. 1303 (27-04-1912), pág. 2.

El Progreso, XXII, núm. 6900 (26-10-1929), pág. 1.

González Bueno, Antonio, “Profesionales y diletantes: el interés por la ciencia en el Madrid del siglo XIX”, en L Ciclo de conferencias Madrid y la Ciencia. Un paseo a través de la Historia (II): Siglo XIX, Madrid, Instituto de Estudios Madrileños, 2020.

González Ruibal, Alfredo, Comisión de antigüedades de la Real Academia de la Historia. Galicia, catálogo e índices,

Madrid, Real Academia de la Historia, 2000.

Hübner, Emilio, “Federico Maciñeira en el extranjero”, Revista gallega, 3, 97 (10-01-1897), págs. 2-3.

Iglesia González, Antonio de la, Estudios arqueológicos, edición e introducción de María Rosa Saurin de la Iglesia, Santiago de Compostela, Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento, CSIC, 2008.

Iglesia y Santos, Alfredo de la, “La iniciativa privada en la enseñanza nacional”, en Ateneo Ferrolano, Anuario de las conferencias y debates del Ateneo ferrolano, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1904, págs. 134-136.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “Desde Cedeira”, El Correo Gallego, X, 2642 (28-08-1887), pág. 2; 2643 (30-08- 1887), pág. 3; 2646 (02-09-1887), pág. 3; 2675 (03-09-1887), pág. 2.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “Ferrol arqueológico”, en Nicolás Fort y Roldán (ed.), Anuario ferrolano para 1902, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1901, págs. 47-51.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “El municipio ferrolano en 1825”, en Leandro de Saralegui y Medina (ed.), Almanaque de Ferrol para el año de 1906, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1905, págs. 61-71.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “Ayer y hoy”, en Leandro de Saralegui y Medina (ed.), Almanaque de Ferrol para el año de 1907, Ferrol, Imp. El Correo Gallego, 1906, págs. 63-70.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “Ferrol revolucionario en 1431”, en Leandro de Saralegui y Medina (ed.), Almanaque de Ferrol para el año de 1908, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1907, págs. 132-138.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “Catálogo de la sección de protohistoria gallega de la colección de Santiago de la Iglesia”, en Leandro de Saralegui y Medina (ed.), Almanaque de Ferrol para el año de 1908, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1907, págs. 59-66.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “El Hospital de Caridad de Ferrol”, en Leandro de Saralegui y Medina (ed.), Almanaque de Ferrol para el año de 1910, Ferrol, Imp. de El Correo Gallego, 1909, págs. 120-122.

Iglesia y Santos, Santiago de la, “¡Jóvenes!... a trabajar”, El Correo Gallego, XLIX, 17309 (02-04-1927), pág. 1. La Región, XX, núm. 5636 (27-04-1929), pág. 1. La Voz de Galicia (18-10-1924), pág. 5.

Maciñeira y Pardo de Lama, Federico, “Investigaciones prehistóricas en Galicia”, La Ilustración Artística, XIV, núm. 684 (04-02-1895), pág. 126; núm. 687 (25-02-1895), pág. 174.

Maciñeira y Pardo de Lama, Federico, San Andrés de Teixido Historia, leyendas y tradiciones, La Coruña, Litografía e Imprenta Roel, 1921.

Martí-Henneberg, Jordi, “La pasión por la montaña. Literatura, pedagogía y ciencia en el excursionismo del siglo XIX”, Geo Crítica, 66 (1986), págs. 7-44.

Martínez García, Rubén, “A natureza como medio educador na historia da educación: unha aproximación desde a educación escolar e a educación no tempo libre”, Sarmiento, Revista galego-portuguesa da historia da educación, 18-19 (2015), págs. 179-193.

Melcón Beltrán, Julia, “Las excursiones escolares y la educación integral”, Estudios geográficos, 52, 203 (1991), págs. 239-262.

Méndez Fonte, Rosa, “Vicente Díaz e a súa relación con Cobas”, Columba Revista Cultural, 10 (2010), págs. 20-29.

Mesía, Luis, “Hablando con D. Santiago de la Iglesia”, Departamento, s. f.

Montero Díaz, Santiago, “Donativos a la Facultad de Filosofía y Letras”, Boletín de la Universidad de Santiago de Compostela, I, núm. 1 (enero-febrero 1929), pág. 63.

Otero Pedrayo, Ramón, Itinerario d’Ourense ao San Andrés de Teixido, A Coruña, Nós, 1929.

Pardo Gómez, María Virtudes, Catálogo de manuscritos da Biblioteca Xeral, Santiago de Compostela, Universidad de Santiago de Compostela, 1998.

Pelayo, Francisco, “Orígenes y circulación de las colecciones de prehistoria en los museos de Madrid”, Aula, Museos y Colecciones, 7 (2020), págs. 77-90.

Placer, Gumersindo, “Don Francisco María de la Iglesia (Apuntes para su biografía)”, Boletín de la Real Academia Gallega, 220 (1929-1930), págs. 95-102.

Placer, Gumersindo, “Don Francisco María de la Iglesia”, Boletín de la Real Academia Gallega, 294-296 (1951-1953), págs. 222-239.

Requejo Alonso, Ana Belén, “El museo de la Sociedad Económica de Amigos del País de Santiago y su relación con el nacimiento de los primeros museos en Galicia”, Boletín Avriense, 31 (2001), págs. 273-296.

Saurin de la Iglesia, María Rosa, Antonio, Francisco y Benigno de la Iglesia. Una biografía intelectual, Santiago de Compostela, Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento, CSIC, 2003.

Saurin de la Iglesia, María Rosa, “Emilia Pardo Bazán y la Sociedad del Folklore gallego”, en José Manuel González Herrán, Cristina Patiño Eirín y Ermitas Penas Varela (eds.), La literatura de Emilia Pardo Bazán, A Coruña, Real Academia Galega, 2009.

Seoane, Isabel, “A Academia Galega de 1895”, Ferrol Análisis, 16 (2001), págs. 204-217.

Sociedad del Folk-lore Gallego, Cuestionario del Folk-lore Gallego, establecido en La Coruña el día 29 de diciembre de 1883, Madrid, Establecimiento Tipográfico Ricardo Fe, 1885.

Un expedicionario, “Inauguración de la Sociedad Gallega de Excursiones. Excursión al Breamo”, Boletín de la Real Academia Gallega, 15 (1907), págs. 57-59.

Downloads

Published

2025-12-30

How to Cite

Saurin Parra, J. (2025). The new peripatetics: trekking and science in restoration Galicia. Cuadernos De Estudios Gallegos, 72(138), 588. https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.588

Issue

Section

Articles