Cultural and Political Action in the Early Years of the Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (1973-1982): Heritage, City, Land

Authors

DOI:

https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.564

Keywords:

COAG, Anti-Francoism, Transition, Fernández-Albalat, Galicianism, SIAC

Abstract


This article is intended as a retrospective of the early years of the Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (Professional Association of Architects of Galicia) through the testimonies of its protagonists, newspaper sources and historiographical narratives. Born in 1973, the COAG came to make up for the lack of a professional institution close to the Galician reality at a time of crisis of the urban and territorial transformations of the late-Francoist developmentalism. In these early years, COAG – or its most active members – adopted a strong commitment to Galician heritage and development, as well as a combative stance against the Franco regime and in favour of Galician autonomy. Through the detailed collation of sources and recent historiography, attention will be paid to events and data traditionally forgotten or omitted to offer a plurality of nuances on the true scope or success of the work of the colexio, as well as the tensions and cohesion existing in its core. In short, from the recent anniversary of its fifty years of life, the article sheds light on the successes, the partial failures, the dissidences, and the transcendence of COAG in the Galician culture and politics during its early years.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Almuíña, Carlos, “O caso do edificio Castromil”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 24 (1985), [s. p.].

Alonso Pereira, José Ramón, Cincuenta años de vida colegial. Crónica y análisis de medio siglo de historia del Colegio de León, Asturias y Galicia, Oviedo, Colegio Oficial de Arquitectos de Asturias, 1982.

Alonso Pereira, José Ramón, “Metáfora y mito: tránsito entre modernidad y contemporaneidad en la arquitectura de Galicia”, en Modernidad y contemporaneidad en la arquitectura de Galicia, A Coruña, Universidade da Coruña, 2012, páxs. 15-39.

Alonso Pereira, José Ramón, La arquitectura de Galicia: dos mil años de historia, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 2023.

Baldellou, Miguel Ángel, “Panorama de la arquitectura actual en Galicia”, Hogar y arquitectura, 96 (1971), páxs. 16-54.

Baldellou, Miguel Ángel, Lugar, memoria e proxecto: Galicia (1974-1994), Santiago de Compostela; Madrid, Consello da Cultura Galega; Electa, 1995.

Baldellou, Miguel Ángel, “Del exilio y otras soledades”, P+C, proyecto y ciudad. Revista de temas de arquitectura, 9 (2018), páxs. 67-78.

Baltar Tojo, Rafael, “Encontro Santiago: Sert-Bonet-Candela”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 24 (1985), [s. p.].

Baltar Tojo, Rafael, Arquitectura y preexistencias: una referencia gallega, Sada, Ediciós do Castro, 1991.

Baltar Tojo, Rafael, “Nacemento do Museo do Pobo Galego”, Obradoiro, 23 (1994), páxs. 17-21.

Bar Bóo, Xosé, “Alocución inaugural”, Obradoiro, 1 (1978), páx. 3.

Barreiro Fernández, Xosé Ramón, Historia contemporánea de Galicia: ideología y cultura, Bilbao, La Gran Enciclopedia Vasca, 1983 (Serie Historia de Galicia, 17).

Beiras García-Sabell, Daniel, “A arquitectura da ruptura”, n’As miradas de Isaac. Centenario de Isaac Díaz Pardo (1920-2020), Santiago de Compostela, Fundación Cidade da Cultura, 2020, páxs. 215-235.

Bustos, Carlos, e Palacios Gonzalo, José Carlos, “El seminario de Santiago”, Arquitectura, 201 (1976), páxs. 61-66.

Campos Michelena, Pascuala, “Pascuala Campos de Michelena: entrevista”, entrevista por Berta Rey Wonenburguer, Andaina: revista do Movemento Feminista Galego, 27 (2000), páxs. 19-24.

Casabella López, Xan, “A arquitectura galega do século XX”, Luzes de Galiza, 3 (1986), páx. 23.

Casabella López, Xan, “Galicia frente a Europa: arquitectura”, Luzes de Galiza, 14/15 (1989), páxs. VII–XIV.

Casabella López, Xosé Manuel, “Os primeiros cursos da Escola”, en Antonio Río Vázquez (ed.), I.doc: documentos da escola técnica superior de arquitectura da Coruña, A Coruña, Universidade da Coruña, 2009, páxs. 5-28.

“Clausurada en Santiago la III Reunión de Archivos Históricos de Colegios de Arquitectos”, La Voz de Galicia (16-12-1973), páx. 12.

Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, “O Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia pide amnistía xeral”, La Voz de Galicia (23-07-1976), páx. 19.

Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, “‘Galicia foi sometida a un longo proceso de marxinación e dependencia que a enfrenta hoxe a unha situación tal que esixe medidas radicales’”, La Voz de Galicia (25-07-1976), páx. 37.

Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, Galicia. A destrución e a integración do patrimonio arquitectónico. III Xornadas de arquitectura galega, Vigo, COAG, 1981.

Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, Galicia. Patrimonio arquitectónico, cidade e territorio. II e III xornadas de arquitectura galega, Santiago de Compostela, COAG, 1984.

Comisión de Cultura, “O Museo do Pobo Galego”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 4 (1974), páxs. 43-47.

Comisión de Cultura, “Presentación”, Obradoiro, 0 (1978), páxs. 2-3.

Comisión de Cultura, “Comisión de cultura: feliz aniversario!”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 24 (1985), [s. p.].

“Créase un ‘Museo do Pobo Galego’ pra evitar o estrago da súa cultura antropolóxica i etnográfica”, La Voz de Galicia (31-12-1975), páx. 8.

“Declaración de Santiago”, Boletín informativo, 1 (xaneiro de 1974), [s. p.].

Díaz-Fierros Viqueira, Francisco, “O novo Seminario de Estudos Galegos”, en Ramón Villares (ed.), Luz na Terra: o Seminario de Estudos Galegos, unha institución de alta cultura, Santiago de Compostela, Fundación Cidade da Cultura, 2023, páxs. [222]-231.

“‘En quince años nuestras ciudades han dejado de ser las más bellas del mundo para convertirse en las más feas’”, La Voz de Galicia (26-04-1975), páx. 15.

“Escrito de cuarenta y ocho arquitectos sobre el edificio ‘Castromil’”, La Voz de Galicia (22-05-1974), páx. 9.

Expósito, Elena, e Segade Lodeiro, Manuel (eds.), Avance dunha continxencia: arquitectura contemporánea en Galicia, Santiago de Compostela, Consellería de Cultura e Deporte, 2007.

Fernández-Albalat Lois, Andrés, “Apunte dos comezos do Museo do Pobo Galego”, Obradoiro, 23 (1994), páx. 16.

Fernández Cerviño, María Xosé, “O Seminario de Estudos Galegos e o Museo do Pobo Galego. Unha filiación”, en Ramón Villares (ed.), Luz na Terra: o Seminario de Estudos Galegos, unha institución de alta cultura, Santiago de Compostela, Fundación Cidade da Cultura, 2023, páxs. [212]-221.

“Finalizó sus reuniones en Santiago el Consejo Superior de Arquitectos de España”, La Voz de Galicia (13-02- 1974), páx. 9.

Fraga Rivas, Salvador, e Malo de Molina, Julio: “Aldo Rossi: una alternativa progresista para la arquitectura”, Triunfo (06-11-1976), páx. 49.

Gallego Jorreto, Manuel, “O medio rural galego e a sua arquiteitura”, n’A Galicia rural na encrucillada, Vigo, Galaxia, 1975, páxs. 75-109.

Gallego Jorreto, Manuel, “A ordenación de Galicia e o Seminario de Estudos Galegos”, en Testemuñas e perspectivas en homenaxe ao Seminario de Estudos Galegos, Sada, Ediciós do Castro, 1978 (Cuadernos do Laboratorio de Formas de Galicia, 5), páxs. 47-52.

Gallego Jorreto, Manuel, “Nacimento do SIAC”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 24 (1985), [s. p.].

García Braña, Celestino, “Diez años de actividad cultural del COAG”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 24 (1985), [s. p.].

García Martínez, Carlos, e Fernández Cerviño, María Xosé, “A roda e a dorna. Xaquín Lorenzo e o Museo do Pobo Galego”, Boletín da Real Academia Galega, 365 (2004), páxs. 123-134.

García Morales, Mariano, Los colegios de arquitectos de España (1923-1965), València, Castalia, 1975.

Gómez Román, Manuel, “Discurso de entrada na Real Academia Galega”, Obradoiro, 17 (1990), páxs. 19-20.

Grupo 2C, “Proyecto y ciudad histórica. El 1er SIAC”, 2C: construcción de la ciudad, 8 (1977), páxs. 52-66.

Iglesias Veiga, Xosé Ramón, “Conflictos entre titulados: mestres de obras e arquitectos na cidade de Vigo (1800-1925)”, Glaucopis: boletín do Instituto de Estudos Vigueses, 2 (1996), páxs. 185-203.

“Información da Comisión de Cultura”, Boletín informativo, 4 (abril de 1974), [s. p.].

“Informe da reunión”, Boletín informativo, 1 (xaneiro de 1974), [s. p.].

“Informe do decano sobre a Xunta de Goberno de 4 de decembro de 1973”, Boletín informativo, 1 (xaneiro de 1974), [s. p.].

“Informe para a constitución da Comisión de Cultura”, Boletín informativo, 2 (febreiro de 1974), [s. p.]. Laboratorio de Formas de Galicia, Cuadernos del Laboratorio de Formas de Galicia, 1, Sada, Ediciós do Castro, 1970. “La conservación del edificio ‘Castromil’ en Santiago”, Diario de Pontevedra (23-05-1974).

Llano Cabado, Pedro de, “Arquitectura galega: mutación ou reencarnación”, Grial, 101 (1989), páxs. 12-20.

López Gómez, Felipe Senén, “Orixes e orixinalidade do arquitecto Gallego Jorreto”, Ágora do Orcellón, 36 (2019), páxs. 119-136.

Macías, Francisco, De Quiqui Bar… a Castromil, Santiago de Compostela, Consorcio de Santiago; Edicións Positivas, 2017.

Mariño, Luís, “Colegio Oficial de Arquitectos de Galicia”, en Gran Enciclopedia Gallega, t. 6, Santiago de Compostela, Silverio Cañada, páxs. 247-249.

“O Museo do Pobo Galego contará con unha asesoría económica”, La Voz de Galicia (17-09-1976), páx. 39.

“Onte en Santiago constituíuse o Patronato do ‘Museo do Pobo Galego’”, La Voz de Galicia (01-08-1976), páx. 21.

Palmeiro, X., “Aprobados os estatutos do ‘Museo do Pobo Galego’”, La Voz de Galicia (25-04-1976), páx. 10.

Páramo, Ana, “Inaugurada la exposición sobre ‘La Terraza’ de Sada”, La Voz de Galicia (11-08-1976), páx. 24.

Portela, César; Rossi, Aldo, e Tarragó i Cid, Salvador, “Prólogo”, en Proyecto y ciudad histórica, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 1977, páx. 7.

Portela, César, “La ordenación del territorio, el transporte y la vivienda”, en Galicia: realidad económica y conflicto social, A Coruña, Banco de Bilbao, 1998, páxs. 299-343.

Portela, César, “Una conversación pausada entre Carlos Martí y César Portela”, en Carlos Martí Aris (ed.), Cementerio Municipal en Fisterra, 1997-1999. César Portela, Almería, Colegio de Arquitectos de Almería, 2010, páxs. 11-28.

Rafael González Villar e a súa época, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos; Grupo Brais Pinto, 1975.

Rey Pichel, José Manuel, e Costa Buján, Pablo, “A arquitectura, unha dimensión da universidade galega. O Colexio Oficial de Arquitectos e a súa actividade cultural”, en Gallaecia Fulget (1495-1995): cinco séculos de historia universitaria, Santiago de Compostela, Universidade de Santiago de Compostela, 1995, páxs. 600-605.

Río Vázquez, Antonio, La recuperación de la modernidad: arquitectura gallega entre 1954 y 1973, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 2014.

Río Vázquez, Antonio, “El Laboratorio de Formas de Galicia: reconstruyendo la identidad regional a través de la arquitectura”, ZARCH. Journal of Interdisciplinary Studies in Architecture and Urbanism, 3 (2015), páxs. 30-41.

Río Vázquez, Antonio, “‘Todo Santiago era un SIAC’. Aldo Rossi en Galicia: presencia e influencia”, Varia, 3 (2022), páxs. 134-143.

Rodríguez Caramés, Santiago, “Arquitectura e militancias aquén e alén; a imaxe de Galiza e a modernidade en Caridad Mateo e Gómez Román”, Mazarelos: revista de historia e cultura, 2 (2020), páxs. 29-40.

Rodríguez Caramés, Santiago, “As conexións italiana e catalá na arquitectura galega de fin de século: a recepción de Aldo Rossi (1973-1997)”, Quintana: revista do Departamento de Historia da Arte, 22 (2023), páxs. 1-31.

Rodríguez Caramés, Santiago, e Sánchez García, Jesús Ángel, “Edificio Castromil (Santiago de Compostela)”, en Jesús Ángel Sánchez García, Alfredo Vigo Trasancos e Julio Vázquez Castro (eds.), Arquitecturas añoradas. Memoria gráfica del patrimonio destruido en Galicia, Gijón, Trea, 2023, páxs. 583-600.

Rossi, Aldo, “Ciudad y proyecto”, en Proyecto y ciudad histórica, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 1977, páxs. 17-24.

Rossi, Aldo, 20. “Discorso di Santiago”. 19 luglio 76 - ottobre 76, Milán, Electa, 1999 (I quaderni azzurri, 20), [s. p.]. “Rueda de Prensa con los arquitectos Antonio Bonet y Félix Candela”, La Voz de Galicia (20-05-1975), páx. 13.

Seara, Iago, “Arquitectura, segunda metade do XX”, en José Manuel López Vázquez e Iago Seara Morales, Galicia. Arte. Tomo 15: Arte contemporánea, A Coruña, Hércules, 1993 (Proxecto editorial Galicia, dirixido por Francisco Rodríguez Iglesias), páxs. 322-514.

Seara, Iago, “Arquitectura de avangarda en Galicia: dos anos trinta aos nosos días”, Galicia internacional, 12 (1996), páxs. 80-85.

SIAC, Proyecto y ciudad histórica, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 1977.

Silva, Miguel, “As xornadas de arquitectura galega”, Boletín da Comisión de Cultura do COAG, 24 (1985), [s. p.].

Soler, Llorenç, “Galicia e eu (unha historia de amor)”, en Llorenç Soler, dunha beira a outra, A Coruña, Centro Galego de Artes da Imaxe, 1994, páxs. 39-40.

Soneira Beloso, Begoña, Unha ollada ó Laboratorio de Formas ós 44 anos da súa creación: un emprendemento pensado por exiliados no Río de la Plata, Sada, Ediciós do Castro, 2007.

Soraluce Blond, José Ramón, Historia de la arquitectura gallega: del dolmen de Dombate a la Ciudad de la Cultura, vol. 2, A Coruña, Hércules, 2020.

Tarragó i Cid, Salvador, “Aldo Rossi o la construcción dialéctica de la arquitectura”, 2C: construcción de la ciudad, 2 (1975), páxs. 2-7.

Tarragó i Cid, Salvador, “X.B.B. Super Star: Xosé Bar Bóo, ciudadano y arquitecto integrales”, en Xosé Bar Bóo: arquitecto, Santiago de Compostela, Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, 1996, páxs. 24-33.

Downloads

Published

2025-12-30

How to Cite

Rodríguez-Caramés, S. (2025). Cultural and Political Action in the Early Years of the Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (1973-1982): Heritage, City, Land. Cuadernos De Estudios Gallegos, 72(138), 564. https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.564

Issue

Section

Articles

Funding data

Xunta de Galicia
Grant numbers ED431C-2023/21