The long life of the Chronicle of Iria: contributions to the study of its indirect tradition

Authors

DOI:

https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.578

Keywords:

Crónica de Iria, indirect tradition, textual criticism, apostle St James

Abstract


The Crónica de Iria is a historical text written in 1444 by order of the Church of Iria to support the claim for its rights, threatened by the Cathedral of Santiago. From that moment on, it was the subject of several copies in the Middle Ages and then, for reasons other than the original motivation, from the 17th to the 20th centuries; in fact, it has never ceased to be the subject of quotation, study and controversy and will continue to be so in the 21st century. In this work we will look at the most important of these texts, published or manuscript, which tell us about the reception of the work and provide relevant information for the reconstruction of the textual history of the Crónica de Iria and for the establishment of its text. When tradition is scarce, as is the case here, indirect tradition proves to be an effective tool for obtaining accurate data for textual reconstruction.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Álvarez Blázquez, Xosé María, Cantares e romances vellos prosificados (discurso lido o día 28 de novembro de 1964, no acto da súa recepción; e resposta do excelentísimo señor don Fermín Bouza Brey), A Coruña, Real Academia Galega, 1964 [en liña], dispoñible en <https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/book/217> [Consulta: 19/05/2024].

Álvarez, Rosario, e Xove, Xosé, “Lingua e variación dialectal na Crónica Xeral Galega”, en Dieter Kremer (ed.), Homenaxe a Ramón Lorenzo, I, Vigo, Galaxia, 1998, páxs. 29-58.

Aranda Faxardo y Guzmán, Juan de, Epitome de la Vida, Muerte, Venida y aparicion en España, del unico Patron della Santiago el Mayor, de sus milagros, y grandeza de su Apostolico Templo, Santiago, Diego Juan imp., 1638.

Ares Legaspi, Adrián, “O Tombo de Iria (século XV): un achegamento inicial ao estudo das súas características materiais e da súa historia”, Annuarium Sancti Iacobi, 8 (2019), páxs. 45-69.

Arias, Bieito, e Noia, Camiño (eds.), Pedro de Otero Romero y Torres. Historia da Santa Igrexa de Iria: manuscrito galego do século XVIII, Vigo, Universidade de Vigo, 2011.

Boullón Agrelo, Ana Isabel, “As copias como testemuños lingüísticos: a lingua galega no manuscrito V da Crónica de Iria (s. xvii)”, en Francisco Dubert, Gabriel Rei-Doval, e Xulio Sousa (eds.), En memoria de tanto miragre. Estudos dedicados ó profesor David Mackenzie, Santiago de Compostela, Universidade de Santiago de Compostela, 2015, páxs. 51-74.

Boullón Agrelo, Ana Isabel, “Rui Vázquez, copista da Crónica de Iria: indicios lingüísticos”, La corónica, 48.1 (2019), páxs. 73-97.

Boullón Agrelo, Ana Isabel, “Consideraciones sobre la transmisión textual de la Crónica de Iria”, Zeitschrift für romanische Philologie, 136.1 (2020), páxs. 134-160.

C = Manuscrito da Crónica de Iria escrito por Rui Vázquez en 1468. Archivo-Biblioteca de la Catedral de Santiago (CF 22), 14 fols., siglo XV (BITAGAP manid 1564).

Carro García, Jesús, Corónica de Santa María de Iria. Códice gallego del siglo XV, Santiago de Compostela, Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos, 1951.

Castellá Ferrer, Mauro, Historia del Apóstol de Iesus Christo Sanctiago Zebedeo Patrón y Capitan General de las Españas, Madrid, Alonso Martín de Balboa, 1610.

CastelláMs = Castellá Ferrer, Mauro, Iesu Christi Dei Apostolo Iacobo Zebedeo Hispaniarum Patrono, Duci Protectori invictissimo Sempiterno Arctico Antarctico Triumphatori, sacrat Maurus Ferrerius, miles, orixinal autógrafo (ACS M-5), ca. 1605.

ChrIr = García Álvarez, Manuel Rubén (ed.), El Cronicón Iriense. Estudio preliminar, edición crítica y notas históricas, Madrid, Maestre, 1963.

Deyermond, Alan D., “Lost literature in medieval Portuguese”, en Ian Michael e Richard A. Cardwell (eds.), Medieval and renaissance studies in honour of Robert Brian Tate, Oxford, The Dolphin Book, 1986, páxs. 1-12.

Ferreiro, Manuel, Gramática histórica galega, Santiago de Compostela, Edicións Laiovento, 1995.

Fita, Fidel, e Fernández Guerra, Aureliano, Recuerdos de un viaje a Santiago de Galicia, Madrid, Imp. de los Sres. Lezcano, 1880.

Forneiro, José Luis, “Xosé Mª Álvarez Blázquez, estudoso da poesía narrativa popular da Galiza”, en Anxo Tarrío Varela (coord.), Xosé María Álvarez Blázquez. Día das Letras Galegas 2008, Santiago de Compostela, Universidade de Santiago, 2008, páxs. 59-82.

Gándara y Ulloa, Felipe de la, El cisne occidental canta las palmas y triunfos eclesiásticos de Galicia, Madrid, Julian de Paredes, 2 vols. [con licencia de impresión dada en 1653], [1678].

González Dávila, Gil, Teatro eclesiástico de las iglesias metropolitanas y catedrales de los Reynos de las dos Castillas, vol. I, Madrid, imprenta de Francisco Martínez, 1645.

HC = Historia compostellana, ed. de Emma Falque Rey, Turnholt, Brepols, 1988.

Huerta y Vega, Francisco Xavier Manuel de la, Anales de el Reyno de Galicia, vol. 1, Santiago de Compostela, Imprenta de Andrés Frayz; Imprenta de Ignacio Guerra, 1733; 1736.

Iglesia, Antonio de la, El idioma gallego: su antigüedad y vida, 3 vols., A Coruña, Latorre y Martínez eds., 1886.

Iglesias Ortega, Arturo, “De la Historia Compostellana, el Tumbo A y la Historia Iriense”, Galicia Histórica, ano 2, 11 (2017) [en liña], dispoñible en <https://catedraldesantiago.es/wpcontent/uploads/2017/07/05.-Mayo.pdf> [Consulta: 19/05/2024].

López Alsina, Fernando, “De Santa Eulalia de Iria Flavia a Santiago de Padrón: la transformación medieval”, en Manuel C. Díaz y Díaz (coord.), Escritos dedicados a José María Fernández Catón, vol. II, León, Centro de Estudios e Investigación “San Isidoro”, 2004, páxs. 819-868.

López Ferreiro, Antonio, “Coronica de Santa María de Iria”, El Pensamiento Gallego, año 1, 1 (4/10/1888), páxs. 4–9, 2 (11/10/1888), páxs. 19–23, 3 (18/10/1888), páxs. 28–32, 4 (25/10/1888), páxs. 41–45, 5 (01/11/1888), páxs. 52–55, 6 (08/11/1888), páxs. 66–72, 7 (15/11/1888), páxs. 75–77, 8 (22/11/1888), páxs. 87–91, 9 (29/11/1888), páxs. 99–101, 10 (06/12/1888), páxs. 110–113.

López, Atanasio, “Juan Rodríguez del Padrón”, en Nuevos estudios crítico–históricos acerca de Galicia, t. I, Santiago de Compostela, CSIC, 1947, páxs. 271-278.

Lorenzo, Ramón, “Corónica de Santa María de Iria”, en Giulia Lanciani e Giuseppe Tavani (coords.), Dicionário da literatura medieval galega e portuguesa, Lisboa, Caminho, 1993, páxs. 168-9.

Lorenzo, Ramón, “Prosa medieval”, en Mercedes Brea (coord.), A Idade Media, A Coruña, Hércules de Ediciones, 2000, páxs. 365-429.

Macé, Caroline, “Indirect Tradition”, en Philipp Roelli (ed.), Handbook of Stemmatology. History, Methodology, Digital Approaches, Berlin, De Gruyter, 2020, páxs. 148-160.

Mackenzie, David, A critical edition, with historical and linguistic introduction, of the Corónica de Santa María de Iria, tese de doutoramento inédita, Nottingham, University of Nottingham, 1974.

Mackenzie, David, “¿Unha Crónica en galego de Xan Rodríguez do Padrón?”, en Vicente Beltrán (ed.), Actas del I Congreso de la Asociación Hispánica de Literatura Medieval, Santiago de Compostela, 2 al 6 de diciembre de 1985, Barcelona, Promociones y Publicaciones Universitarias, 1988, páxs. 419-422.

Maia, Clarinda de Azevedo, História do galego-português, Coimbra, Instituto Nacional de Investigação Científica, 1986.

Monteagudo, Henrique, “Narracións galegas da inventio do sepulcro xacobeo”, en Juan Paredes (coord.), Medioevo y Literatura. Actas del V Congreso de la Asociación Hispánica de Literatura Medieval, Granada, 27 septiembre–1 octubre 1993, vol. 3, Granada, Universidad de Granada, 1995, páxs. 361–396.

Monteagudo, Henrique, Historia social da lingua galega: idioma, sociedade e cultura a través do tempo, Vigo, Galaxia, 1999.

Muñoz y Romero, Tomás, Diccionario bibliográfico-histórico de los antiguos reinos, provincias, ciudades, villas, iglesias y santuarios de España, Madrid, Imprenta y Estereotipia de M. Rivadeneyra, 1858.

Murguía, Manuel, Diccionario de escritores gallegos, Vigo, J. Compañel, 1862.

Otero Romero y Torres, Pedro, Historia da Santa Igrexa de Iria: manuscrito galego do século XVIII [1713], edición e introdución de Bieito Arias e Camiño Noia, Vigo, Universidade de Vigo, 2011.

Rey Castelao, Ofelia, La historiografía del Voto de Santiago: Recopilación crítica de una polémica histórica, Santiago de Compostela, Universidad de Santiago de Compostela, 1985.

Riobóo y Seixas, Antonio, La Barca mas prodigiosa. Poema historial sagrado de la antiguedad invencion, y milagros de el celebre Santuario de N.S. de la Barca, Santiago de Compostela, Imprenta de Andres Frayz, 1728.

Rodríguez González, Ángel, “El “Codex Historicus”. Historia de Iria, de la Biblioteca del Consulado de La Coruña”, Cuadernos de estudios gallegos, 8 (1953), páxs. 65-85.

Sánchez Sánchez, Xosé M., Catálogo de manuscritos do Arquivo-Biblioteca da Catedral de Santiago de Compostela, Santiago de Compostela, Consello da Cultura Galega, 2008.

Saracino, Pablo E., “En muchas guisas et en muchas maneras. La variación textual en la Castilla del siglo XIV: el caso de la Crónica de Sancho IV”, en Hispanismos del mundo, Buenos Aires, Miño y Dávila Editores, 2016, páxs. 193-200.

Secades Solís, Francisco, Historia de la Iglesia de Iria, Manuscrito. Casa do Consulado da Coruña, 1716.

Seguín, Paschasio de, Galicia Reyno de Christo Sacramentado y Primogénito de la Iglesia entre soutolas gentes, México, Imprenta del Nuevo Rezado de doña María de Rivera, 1750.

Souto Cabo, José António, Rui Vasques. Crónica de Santa María de Iria, Santiago de Compostela; Sada, Cabido da S.A.M.I. Catedral; Seminario de Estudos Galegos, Ediciós do Castro, 2001

Souto Cabo, José António, “Rui Vasques e a Crónica de Iria”, Verba, 41 (2014), páxs. 303–335.

Souto Cabo, José António, “Aparescerá pola presente escriptura atá o tempo en que somos, ainda sobre a Crónica de Santa Maria de Íria”, en Ricardo Pichel Gotérrez (coord.), Tenh’eu que mi fez el i mui gran ben. Estudos sobre cultura escrita medieval dedicados a Harvey L. Sharrer, Madrid, Sílex, 2022, páxs. 591-644.

Tavani, Giuseppe, A poesía lírica galego-portuguesa, trad. de R. Álvarez e H. Monteagudo, Vigo, Galaxia, 1986.

V = Manuscrito da Crónica de Iria copiado no séc. XVIII a partir dun exemplar de 1444. Biblioteca Vaticana (Fondo Barberini, lat. 3578), 1617–1628 (BITAGAP manid 1909).

Villaamil y Castro, José, Ensayo de un catálogo sistemático y crítico de libros, folletos y papeles que tratan de Galicia, Madrid, Imprenta de T. Fortanet, 1875.

Downloads

Published

2025-12-30

How to Cite

Boullón Agrelo, A. I. (2025). The long life of the Chronicle of Iria: contributions to the study of its indirect tradition. Cuadernos De Estudios Gallegos, 72(138), 578. https://doi.org/10.3989/ceg.2025.138.578

Issue

Section

Articles